Other formats

    Adobe Portable Document Format file (facsimile images)   TEI XML file   ePub eBook file  

Connect

    mail icontwitter iconBlogspot iconrss icon

[Native Councils Bill 1873. Māori]

Nga Mana noa atu o te Kaunihera

Nga Mana noa atu o te Kaunihera.

44.He tika ma te Kaunihera o tetahi takiwa Maori i whakaturia i raro i tenei Ture e hanga, i etahi taima, e whakaputa ke ranei, e page 10whakakore ranei, etahi whakaritenga tikanga mo runga i etahi, mo katoa ranei, o nga tikanga ki raro iho nei, ara—
(1.)Mo te oranga me te noho tikatanga o nga tangata o nga pa Maori, etahi atu huihuinga whare Maori ranei.
(2.)Mo te whakapaitanga i nga whare paru, i nga aha atu, e tau ai he mate ki te tangata i te paru, i te kino noa atu.
(3.)Mo te pehi i nga kino nuihana. (Te tikanga o te "nuihana," he whakakapi huanui, awa, arawhata ranei; he tuku i te kuri ngau tangata kia haere noa ana; he waiho i etahi mea haunga i nga wahi tangata takoto ai; me nga mea pera tona tini atu.)
(4.)Mo te whakakore haurangitanga.
(5.)Mo te ata tiakanga o nga taonga o te nuinga, me nga mea a nga iwi, a nga hunga noa atu ranei.
(6.)Mo te whakakorenga i nga weranga ngaherehere me etahi atu weranga, me te pehanga i te tahunga a te tangata i te ngahere, te ururua, patiti, otaota, etahi atu mea ranei, e mate ai he tangata he taonga ranei.
(7.)Mo te pehi i te nuihana kuri haere noa, me te whakatakotoranga tikanga e tika ai e he ai nga tangata e whai kuri ana, etahi noa atu tangata hoki i runga i te hanga e haere noa nei te kuri.
(8.)Mo te paranitanga katere e mohiotia ai te tangata nana, me te whakakorenga tahae i runga i te paranitanga katere, me te tahae tonu i etahi katere, ona kiri ranei. (Te tikanga o te kupu "katere"—he kau, he hoiho, he miuru he kaihe, he naninani, he hipi he poaka, he katere katoa era).
(9.)Mo te whakakore i te takahi pokanoa a nga katere i te kainga o te tangata, me te haere noatanga a nga katere, me te whakatakotoranga tikanga e tika ai e he ai nga tangata whai whenua, nga tangata noho whenua ranei, me nga tangata e whai katere ana, nga kai-tiaki katere ranei, me etahi noa atu tangata, i runga i te takahanga pokanoatanga a etahi katere, i runga i te ahatanga ranei o aua katere.
(10.)Mo te hanganga me te whakaoranga tonutanga i etahi taiepa roherohe i nga whenua a etahi hunga, iwi ranei, aha ranei (hui atu ki nga taiepa e tiriwa ana i etahi whenua kua whakakorea nga take Maori i tetahi taha, kaore i whakakorea i tetahi taha), me te whakatakotoranga tikanga e tika ai e he ai nga tangata whai whenua, nga tangata noho whenua ranei, me etahi noa atu tangata, i runga i taua hanganga me taua whakaoranga taiepa me nga moni e pau i te mahinga i runga i te peheatanga atu ranei o taua taiepa.
45.Ko nga whakaritenga tikanga katoa e hangaia peratia ana e tetahi Kaunihera me tuku ki a te Kawana kia whakaaetia e ia, ka whakaaetia e ia me ta ki roto ki te Kahiti Pakeha o Niu Tirani me te Kahiti Maori o Niu Tirani ki te reo Pakeha me te reo Maori, a me rite ki to te ture tona mana i roto i nga takiwa, etahi wahi ranei, e whakaritea ai e te Kawana i roto i taua Panuitanga mo aua whakaritenga tikanga, ia whakaritenga, ia whakaritenga; a me timata te whaimanatanga o aua whakaritenga tikanga i tetahi ra e whakahuatia i roto i taua Panuitanga, ko taua ra me taka ki tetahi takiwa e kore e iti iho i nga ra e toru te kau i muri i te taanga tuatahi o taua Panuitanga; a mo runga i te hanganga me te whakaoranga tonutanga i nga taiepa e tiriwa ana i etahi whenua kua whakakorea nga take Maori i tetahi taha kaore i whakakorea i tetahi taha, ko aua whakaritenga tikanga me page 11mana tonu ki runga ki nga tangata katoa nana aua whenua, me nga tangata e noho ana i runga i aua whenua.
46.E ahei ano te whakatakoto i roto i aua whakaritenga tikanga etahi whaine(utu moni) e kore e rahi ake i te rua te kau pauna mo te takahanga a te tangata i aua whakaritenga mo te korenga ranei e whakarangona nga tikanga o roto; a e tika ana kia whakawakia aua moni i te aroaro o tetahi Kai-whakawa noa ranei kia tokorua. Ko te hanganga o aua whakaritenga tikanga me haere i runga i tetahi tikanga e ahei ai e taea ai te whakatau e nga Kai-whakawa mana e whakawa aua moni whaine kia utua ko tetahi taha anake o te whaine, ki te hiahia raua kia pera. Ko nga moni whaine katoa e tangohia ana i raro i tenei Ture me hoatu katoa ki roto ki te Whare takotoranga Moni o te Koroni.
47.Kei te whakaturanga o tenei Ture kia mana i roto i tetahi takiwa kua karangatia hei takiwa i raro i tenei Ture i runga i nga ritenga kua oti ake te whakaatu, a ki muri hoki o te whakaturanga o aua whakaritenga tikanga kua kiia ra ki runga, hei reira nga Ture o nga Kawanatanga Porowini e mana ana i taua taima, e ahei ana ranei kia whakamanangia, i roto i taua takiwa, ki te mea e takoto ke ana ana tikanga i ta aua whakaritenga tikanga, ka kore katoa e mana i roto i taua takiwa, e kore ano hoki e ahei kia whakamanangia i roto i taua takiwa, engari kia whakakorea ra ano te Panuitanga whakatu i taua takiwa.
page breakpage break